Meksyk – ciekawostki – Święto Zmarłych w Meksyku

Meksyk catrina_marta rogala

Autorem artykułu i fotografii jest Marta Rogala (Meksyk, ciekawostki)

Meksyk – ciekawostki

Początek listopada każdego roku to w Polsce melancholijne Święto Zmarłych. W Meksyku obchodzone jest w tym czasie to samo święto, ale towarzyszące mu praktyki i obrzędy różnią się diametralnie od przyjętych w Polsce. Miesza się tam religia, kultura macho i indiańskie rytuały, czyli wszystko to, z czym może kojarzyć się Meksyk – ciekawostki zaskakują na każdym kroku.

Inny jest przede wszystkim nastrój. Święto zmarłych jest okazją do zorganizowania uwielbianej przez Meksykanów fiesty. W tym przypadku chodzi o godne przyjęcie zmarłych wizytujących swoje rodziny i przyjaciół na ziemi.

Święto Zmarłych w Meksyku

Obchodom zaduszkowym nieodłącznie towarzyszy wizerunek śmierci. Cukrowe główki z imieniem zmarłego, czaszki – „calaveras”, miniaturowe, humorystyczne scenki z udziałem szkieletów – marionetek. To wszystko zobaczyć i kupić można na meksykańskich targach pod koniec października.

Warto zaznaczyć, że dla Meksykanów zjawisko „eksplozji” motywów związanych ze śmiercią nie jest przerażające. Śmierć jest tu uzupełnieniem życia, nie jego przeciwieństwem. Traktuje się ją z humorem. Czaszki w cukierniach i piekarniach nie rażą, nie dziwią szkielety jako ozdoby sklepowych witryn.

Meksyk, ciekawostki

Przykładem odzwierciedlającym stosunek Meksykanów do śmierci jest coraz bardziej rozpowszechniony kult Świętej Śmierci – Santa Muerte. Święta Śmierć nieoficjalnie, bo potępiana przez Kościół katolicki, dołączyła do licznego panteonu meksykańskich świętych i zdobywa coraz szersze grono zwolenników i wyznawców.

Raz powierzając swe losy Santa Muerte nie można jej porzucić, jednorazowe zobowiązanie obliguje do dozgonnej wierności. „Czarna pani” może się bowiem zemścić, zesłać chorobę, nieszczęście, czy nawet zabrać życie.

W wielu miastach Meksyku można kupić wizerunki Świętej Śmierci – figurki, medaliki, obrazki. La Santisima Muerte dzierży w jednej ręce kosę, symbol sprawiedliwości, w drugiej kulę ziemską, symbol dominacji. Te dwa symbole uważam za przykład stosunku Meksykanów do śmierci. Jako święta nie jest uznana przez Kościół, ale jest sędzią i władcą, podejmuje decyzje ostateczne, na które czlowiek nie ma żadnego wpływu.

Synkretyzm – ciekawostki

Meksykańskie Święto Zmarłych jest ważnym przykładem synkretyzmu kulturowego. Pozostałością tradycji prehiszpańskiego Meksyku są choćby składane zmarłym ofiary – ofrendas, a także podział święta na dzień zmarłych dzieci i dzień zmarłych dorosłych (prekolumbijskie „małe” i „duże” święto) czy przekonanie, że zmarli żywią się zapachami ofiarowanych im potraw.

Z wpływem przyniesionego przez konkwistadorów katolicyzmu, wiąże się natomiast przesunięcie święta tak, by pokryło się ze świętem europejskim – na początek listopada.

Rezultatem wymieszania się elementów wierzeń i rytuałów indiańskich i europejskich jest ukształtowanie się meksykańskiego katolicyzmu ludowego. Tradycje pogrzebowe wynikłe z połączenia dziedzictwa cywilizacji prekolumbijskich i elementów kultury przyniesionej do Nowego Świata przez hiszpańskich konkwistadorów tworzą ciekawą mieszankę, czego przykładem jest kolorowe Święto Zmarłych.

Meksyk – Święto Zmarłych

Meksykanie poświęcają swoim zmarłym bliskim dużo więcej czasu niż Europejczycy. Święto Zmarłych trwa w Meksyku dłużej. Pierwsze rytuały mają miejsce już 29 września, w święto św. Michała.

Ceremonie związane ze świętem poprzedzone są długimi przygotowaniami. Garncarze wypalają świeczniki, kadzielnice i glinane postaci kościotrupów. Piekarze wypiekają „panes de muertos” – chlebki umarłych, cukiernicy lepią cukrowe czaszki, dziecięcy przysmak. 27 i 28 października całe rodziny sprzątają domy i odmalowują groby. Przygotowania te są oznaką szacunku wobec zmarłych.

W meksykańskiej tradycji przyjmuje się, że 31 października na ziemię przychodzą dusze zmarłych dzieci, które odchodzą w południe następnego dnia robiąc miejsce duszom dorosłych.

Obchody Święta Zmarłych w Meksyku

Pierwsza część święta odbywa się w domach. Po zakończeniu porządków w każdym domostwie stawiany jest ołtarz, na którym kładzie się dary dla zmarłego. Taki ołtarz powstaje co roku nawet w muzeum słynnego muralisty Diego Rivery w mieście Meksyk.

Ofrenda to zwykle stół, ewentualnie położona na podłodze w pokoju lub patio mata lub ustawiona tam skrzynka nakryta obrusem. Ołtarz zdobią łuki kwietne (tworzą je pomarańczowe kwiaty – cempasuchitl, znane w Polsce jako aksamitki), figurki Matki Boskiej i świętych, czasem (gdy ołtarz przygotowany jest dla konkretnej osoby) fotografie zmarłych a także naczynia z kadzidłem (copal) i woskowe świece, których zadaniem jest oświetlenie drogi zmarłym.

Tradycyjnie wierzy się, że zmarli powracając na ziemie chcą zjeść potrawy, które jadali za życia. Na ofiarny stół trafiają więc produkty zależne od upodobań i wieku zmarłego. Są to owoce, regionalne potrawy, tortillas, pozole, kolby kukurydzy, atole, czekolada, panes de muertos w różnych kształtach i rozmiarach. W przypadku ołtarzy tworzonych dla dusz dzieci będą to także słodkie napoje, słodycze, a nawet zabawki, jak rownież chlebki umarłych w kształtach aniołków i zwierzątek. W ramach ofrendy dla duszy dorosłego znajdziemy często papierosy i alkohol.

Ołtarze ofiarne pozostają w domach do 3 listopada.

Ognisko na cmentarzu

Dniem, który wpłynąl na naszą, europejską wizję tego meksykańskiego święta jest 2 listopada. Najwcześniej około północy tego dnia Meksykanie udają się tłumnie na cmentarze. Czyszczą i ozdabiają groby kwiatami, owocami i świecami, zapalają copal, kładą „chlebki umarłych”.

Nocnej biesiadzie towarzyszy palenie ognisk i występy mariachis, którzy wygrywają ulubione piosenki umarłych. Wracając z cmentarza wstępuje się do kosciołów, by zapalić świece i pomodlić się w intencji zmarłych.

Bardzo ważnymi elementami całej uroczystości są wzajemne odwiedziny i „wymiana darów” wśród przyjaciół, sasiądów i członków rodzin, która rozpoczyna się już pierwszego dnia uroczystości. Obchody święta kończą się uroczystym pożegnaniem zmarłych i zapaleniem im świec na oświetlenie drogi powrotnej w zaświaty. Wiąże sie to także z rozdaniem i spożyciem produktów z ofrendy.

Meksyk – ciekawostki i kontrasty

Meksykańskie tradycje zaduszkowe są odmienne od naszego stylu przeżywania tego święta. Wydaje mi się, że stąd właśnie bierze się duże zainteresowanie tym świętem w Polsce w ciągu ostatnich lat – takie ciekawostki zawsze intrygują.

Podczas gdy Polacy udają się w smutną wędrówkę po cmentarzach by zapalić znicze i położyć kwiaty na grobie zmarłego Meksykanie goszczą zmarłych w domach, urządzają im fiesty, pieką specjalne chleby, przy grobach stawiają krzesła i organizują wesołe biesiady, które są okazją do rozmowy ze zmarłymi przodkami.

Te różnice w podejściu do śmierci i specyficzny do niej stosunek Meksykanów są jednak widoczne nie tylko przy okazji tego szczególnego święta. Życie codzienne mieszkańców Meksyku, od czasów prekolumbijskich przesiąknięte jest myślą o śmierci. Budzi ona respekt, ale nie jak w kulturze europejskiej, strach.

Humor i sarkazm widoczny w stosunku Meksykanów do rzeczy ostatecznych jest dla nas dość trudny do zrozumienia. Wszechobecne wizerunki śmierci, jej kult, poświęcane la muerte poematy i pieśni, a przede wszystkim świadomość ulotności życia budzą w Europejczykach zdziwienie, bo śmierć na starym kontynencie w dalszym ciągu stanowi temat tabu.

A przecież, jak stwierdza jeden z bohaterów filmu „Macario” (1960) 2: „Trzeba mieć więcej szacunku dla zmarłych, bo spędzamy więcej czasu martwi niż żywi”. [“Hay que tener mas consideraciones con los muertos porque pasamos mucho mas tiempo muertos que vivos”.]

Rodzimy się by umrzeć, a umieramy by się odrodzić. Dla Meksykanów śmierć to zapowiedź odrodzenia, czego odzwierciedleniem są coroczne obchody Dia de los Muertos.

1) tłum.: Narodzić się by umrzeć, umrzeć by się narodzić.
2) adaptacja opowiadania B. Travena „Macario”

Literatura:
Frankowska Maria1978 – Z badań nad ludowym synkretyzmem religijnym w Meksyku – tradycyjne obchody zaduszkowe, [w:] Etnografia Polska t.22 z.1

Najczęściej wyszukiwane:

  • meksyk ciekawostki
  • różnice kulturowe na świecie
  • różnice kulturowe
  • ameryka północna ciekawostki
  • ciekawostki o meksyku
  • święto zmarłych w Meksyku
  • meksyk
  • święto zmarłych meksyk
  • zróżnicowanie kulturowe na świecie
  • ciekawostki meksyk
  • różnice kulturowe ciekawostki
  • meksykańskie swieto smierci
Podobne wpisy
Dobry artykuł?
Polub ten serwis
oraz ten artykuł

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Trackback